صنعت مشاوره مدیریت

مشاوره مدیریت را به عنوان یک صنعت این گونه تعریف می‌کنند: مجموعه بنگاه‌های اقتصادی که به سازمان‌ها کمک می‌کنند تا بهره‌وری خود را افزایش دهند. این کمک در مرحله نخست شامل تجزیه ‌و‌ تحلیل مشکلات فعلی بنگاه‌های اقتصادی بوده و به ارائه برنامه‌هایی جهت بهبود عملکرد آن‌ها منجر می‌شود. سازمان‌ها به دلایل متعدد به این خدمات نیاز دارند؛ برخی از این دلایل عبارتند از:

1. بهره‌مندی از مشورت افرادی که درگیر مشکلات داخلی سازمان نیستند
2. بهره‌گیری از تخصص‌های کمیاب و گران‌‌قیمتی که استفاده دائم از آن‌ها امکان‌پذیر و اقتصادی نیست
3. استفاده از توان مضاعف تخصصی در مواقع بحرانی

گردش مالی سالیانه صنعت مشاوره مدیریت در سطح جهان بیش از 150 میلیارد دلار است که این امر از جایگاه ویژه این صنعت و نیاز روزافزون صنایع مختلف به استفاده از خدمات آن، حکایت دارد. سازمان‌های مشاوره مدیریت با تجزیه ‌و تحلیل، آسیب‌شناسی و ارائه راهکار برای مسایل مدیریتی در گستره وسیعی از سازمان‌ها و صنایع، به برنامه‌ریزی و اصلاح کارکردها در آن‌ها کمک می‌کنند. این سازمان‌ها شرکت‌های بزرگ بین‌المللی با هزاران نفر کارشناس متخصص و حوزه کارکرد جهانی نظیر مک‌کنزی، گروه مشاورین بوستون، خدمات جهانی IBM و … و  همچنین، شرکت‌های کارآفرین با کمتر از 10 نفر پرسنل که به صورت تخصصی خدمات مشاوره مدیریت نظیر مدیریت بازاریابی و یا مدیریت منابع انسانی را به صنعتی خاص ارائه می‌دهند، را شامل می‌شوند.

آمارها و تحقیقات بیانگر این واقعیت است که ارتباط مستقیمی بین میزان توسعه یک کشور و توان صنعت مشاوره مدیریت آن وجود دارد. کشورهای اروپایی و آمریکا در مجموع بیش از دو سوم بازار این صنعت را به خود اختصاص داده‌اند. این در حالی است که این صنعت در کشورهای کمتر توسعه‌یافته و یا در حال توسعه از روند رشد سریعی برخوردار نیست. عقب‌‌ماندگی نسبی بنگاه‌های مشاوره مدیریت در این کشورها که ایران نیز در زمره آن‌ها قرار دارد، از دو عامل اصلی زیر نشأت می‌گیرد:

درک نامناسب مدیران مجموعه‌های ارائه‌دهنده خدمات مشاوره مدیریت از فضای کسب و کار:
مدیران این مجموعه‌ها را عمدتا افرادی تشکیل می‌دهند که سابقه فعالیت به عنوان مشاور فردی را در کارنامه خود دارند. این افراد علیرغم برخورداری از دانش علمی و کاربردی مناسب، به دلیل عدم اشراف بر تمامی پیچیدگی‌های اداری و اجرایی یک سازمان، اغلب در چنبره مسائل خرد و کلان مختلف اعم از مدیریت وجوه نقد،  تراز درآمدها و هزینه‌ها، امور مالیاتی، بیمه و قوانین کار و … اسیر شده و با صرف وقت زیاد از رسالت اصلی خود غافل می‌شوند. این روند در بسیاری از موارد منجر به کاهش منابع مالی لازم برای ادامه حیات این بنگاه‌ها شده و در نهایت ممکن است به تعطیلی آن‌ها نیز بیانجامد.

در این مجال نباید از واقعیتی دیگر نیز چشم‌پوشی کرد و آن سرمایه‌بر بودن این شرکت‌ها است. برخلاف تصور برخی از افراد، راه‌اندازی سازمان‌های مشاوره مدیریت که در حوزه صنایع خدماتی طبقه‌بندی می‌شوند، با سرمایه ناچیز و یا بدون سرمایه امکان‌پذیر نیست. در برخی موارد، قبل از رسیدن به دوران بلوغ، به دلیل فاصله زمانی میان مراحل راه‌اندازی و درآمدزایی شاهد نشانه‌های افول در این سازمان‌ها هستیم.

باورهای غلط مدیران صنایع:
مدیران صنایع به عنوان مشتریان خدماتی صنعت مشاوره مدیریت به دلیل  بستر فرهنگی موجود در جامعه دچار چالش‌های ذهنی نادرستی در زمینه استفاده از این خدمات هستند. جملاتی نظیر «مدیر توانمند کسی است که در اداره سازمان خود به هیچ‌کس احتیاج نداشته باشد» و یا «هیچ کس که خاک این صنعت را نخورده باشد، نمی‌تواند از بیرون شرکت وارد شود و به من با سال‌ها تجربه بگوید چگونه مدیریت کنی بهتر است!» و … نشانگر ناباوری برخی مدیران و شناخت اندک آنان از نوع فعالیت و خدمات ارائه شده توسط مشاوران مدیریت است. این در حالی است که به دلیل رقابت‌های سنگین، ورود سرمایه‌های خارجی، مشکلات متعدد نظام‌های فروش، تغییر ذائقه مصرف‌کنندگان و …  ادامه حیات، رشد، توسعه، رهبری و تعالی صنایع در جهان امروز نیازمند پذیرش پیچیدگی‌ فراوان فعالیت‌های مدیریتی است.

امروزه مدیران حرفه‌ای کسانی نیستند که تمامی مسایل سازمان را حل می‌کنند، بلکه یک مدیر حرفه‌ای فردی است که در ایجاد هماهنگی میان تیم‌های تخصصی داخل و خارج از سازمان بسیار ورزیده بوده و تمرکز خود را بر کسب اطلاعات صحیح و به‌موقع و اتخاذ تصمیمات کارا و اثربخش می‌گذارد.
در نوشتارهای آتی تلاش خواهد شد تا ابعاد مختلف صنعت مشاوره مدیریت و نحوه خدمات‌رسانی سازمان‌های فعال در این صنعت مورد بررسی و تحلیل کاربردی و موشکافانه قرار گیرد.

 

تالیف و گردآوری : دکتر بهروز ناصرالمعمار